قوانین تولید، نگهداری و واردات مواد شیمیایی خطرناک مصوب ۱۹۸۹ (MSIHC) که توسط وزارت محیطزیست، جنگلها و تغییرات اقلیمی هند تدوین شدهاند، از جمله مقررات کلیدی برای کنترل ایمن حملونقل، ذخیرهسازی و واردات مواد شیمیایی خطرناک در این کشور به شمار میروند. این قوانین در چارچوب قانون حفاظت از محیطزیست هند مصوب ۱۹۸۶ به اجرا درآمدهاند و هدف اصلی آنها حفاظت از سلامت انسان و محیطزیست در برابر خطرات ناشی از مواد شیمیایی است.
چرا تولید، نگهداری و واردات مواد شیمیایی خطرناک در هند تصویب شد؟
صنایعی که با مواد شیمیایی خطرناک سروکار دارند، ریسکهای قابلتوجهی برای کارکنان، عموم مردم و محیط زیست ایجاد میکنند. مقررات MSIHC با اعمال تدابیر کنترلی سختگیرانه، به کاهش این خطرات کمک میکنند. این قوانین یک چارچوب ساختاریافته در اختیار صنایع قرار میدهند تا مواد شیمیایی خطرناک را بهصورت ایمن شناسایی، نگهداری و حمل و نقل کنند و هم زمان از انجام اقدامات پیشگیرانه لازم برای جلوگیری از بروز حوادث اطمینان حاصل شود.
جنبههای کلیدی مقررات MSIHC
طبقهبندی مواد شیمیایی خطرناک
مواد شیمیایی خطرناک بر اساس ویژگیها و میزان ریسک بالقوه آنها طبقه بندی میشوند. این طبقهبندیها شامل موارد زیر است:
- مواد شیمیایی سمی: این مواد به دلیل سطح سمیت حاد میتوانند آسیبهای جدی ایجاد کنند و بر اساس میزان سمیت خوراکی، پوستی و استنشاقی در گروههایی مانند بسیار شدیداً سمی، بسیار سمی و سمی طبقهبندی میشوند.
- مواد شیمیایی قابل اشتعال: این گروه شامل انواع مواد اشتعال پذیر مانند گازهای قابل اشتعال، مایعات بسیار قابل اشتعال و مایعات با اشتعال پذیری بالا است که بر اساس نقطه اشتعال و مقدار مادهای که میتواند خطرآفرین باشد، دستهبندی میشوند.
- مواد شیمیایی بسیار واکنش پذیر: این مواد شیمیایی قادرند واکنشهای سریع و شدید انجام دهند که ممکن است منجر به انفجار یا سایر شرایط خطرناک شود. به همین دلیل، نیازمند حملونقل و نگهداری دقیق و رعایت اقدامات ایمنی ویژه برای کاهش خطرات ناشی از واکنشپذیری هستند.
مواد شیمیایی خطرناک در ضمائم (Schedules) ۱، ۲ و ۳ فهرست شدهاند که خطرناکترین آنها در ضمیمه ۱ قرار دارند.
وظایف متصدی (Occupier)
«متصدی» یا شخصی که کنترل فعالیت صنعتی را بر عهده دارد، موظف است اقدامات کافی برای پیشگیری از بروز حوادث و کاهش پیامدهای آنها انجام دهد. این فرد مسئول است اشخاص خارج از محدوده واحد صنعتی را از خطرات بالقوه حوادث بزرگ و تدابیر ایمنی مرتبط آگاه کند؛ این اطلاعرسانی باید هم پیش از آغاز فعالیتهای صنعتی جدید و هم حداکثر ظرف ۹۰ روز پس از شروع فعالیتهای موجود انجام شود.
علاوه بر این، متصدی موظف است گزارشهای ایمنی و برنامههای اضطراری درونسایتی را تهیه کرده و همواره بهروز نگه دارد؛ این اسناد باید نحوه مدیریت و کنترل حوادث بزرگ را بهطور دقیق مشخص کنند. بخش مهمی از این مسئولیت، شناسایی خطرات حوادث بزرگ و اجرای اقدامات پیشگیرانه مناسب است. این اقدامات شامل ارائه اطلاعات ضروری، آموزشهای ایمنی و تجهیزات موردنیاز به کارکنان میشود تا ایمنی آنها تضمین شده و آثار احتمالی حوادث به حداقل برسد.
گزارشدهی ایمنی
صنایعی که با مواد شیمیایی خطرناک کار میکنند، موظفاند یک گزارش ایمنی جامع تهیه کنند که در آن خطرات بالقوه، اقدامات احتیاطی ایمنی و برنامههای واکنش در شرایط اضطراری مربوط به فعالیتهایشان تشریح شده باشد. این گزارش باید حداقل ۹۰ روز پیش از آغاز هرگونه فعالیت صنعتی به مرجع ذیصلاح ارائه شود.
علاوه بر این، گزارش ایمنی باید به صورت منظم بهروزرسانی شود، بهویژه در مواردی که تغییرات ایجادشده در فعالیتها ممکن است بر ایمنی تأثیر بگذارد. هرگونه تغییر مهم باید همراه با گزارش ایمنی به روزشده و پیش از اجرا به اطلاع مراجع مسئول برسد. همچنین، متصدیان موظفاند ممیزیهای ایمنی سالانه انجام دهند و نتایج این ممیزیها بههمراه هرگونه پیشنهاد یا اقدام اصلاحی، به مراجع ذیربط گزارش شود.
برنامهریزی شرایط اضطراری
برنامهریزی برای مواجهه با حوادث ناشی از مواد شیمیایی خطرناک شامل چندین مرحله حیاتی است تا آمادگی لازم در صورت وقوع حادثه فراهم شود. متصدیان موظفاند هم برنامه اضطراری درونسایتی و هم برنامه اضطراری برونسایتی را تدوین کنند که در آن رویههای دقیق واکنش به حوادث بزرگ مشخص شده باشد؛ از جمله تعیین نقشها و مسئولیتهای افراد کلیدی، روشهای ارتباطی و نحوه هماهنگی با خدمات امدادی و اورژانسی محلی.
برای اطمینان از اثربخشی این برنامهها، متصدیان ملزماند بهصورت دورهای مانورهای آزمایشی (تمرینی) برگزار کنند تا کارایی برنامه سنجیده شود و همه کارکنان با وظایف خود در شرایط اضطراری آشنا باشند. افزون بر این، متصدی باید اطلاعات مربوط به برنامه اضطراری را در اختیار تمامی کارکنان و افرادی که ممکن است تحت تأثیر حادثه قرار گیرند قرار دهد و با ارائه آموزشها و منابع لازم، سطح آمادگی را افزایش دهد؛ بهگونهای که همه افراد از خطرات احتمالی و اقدامات صحیح در هنگام بروز شرایط اضطراری آگاه باشند.
واردات مواد شیمیایی خطرناک
واردات مواد شیمیایی خطرناک به صورت سختگیرانهای تحت نظارت و مقررات قرار دارد و شامل الزامات کلیدی متعددی برای تضمین ایمنی است. واردکنندگان موظفاند حداقل ۳۰ روز پیش از واردات، مراتب را به مراجع ذیصلاح اطلاع دهند و اطلاعات دقیقی از جمله نام و نشانی دریافتکننده، بندر ورودی، شیوه حملونقل، مقدار ماده و دادههای کامل ایمنی محصول ارائه کنند.
در مواردی که مراجع مسئول تشخیص دهند یک ماده شیمیایی ممکن است خطرات قابل توجهی ایجاد کند، میتوانند اقدامات ایمنی اضافی را الزامی کرده یا در برخی شرایط، به دلایل ایمنی یا زیست محیطی، واردات آن را بهطور کامل ممنوع کنند. افزون بر این، واردکنندگان باید سوابق جامع و دقیقی از تمامی مواد شیمیایی خطرناک وارد شده به کشور نگهداری کرده و آنها را در صورت درخواست در اختیار بازرسان قرار دهند. این امر تضمین میکند که در مراحل حملونقل و نگهداری این مواد، پروتکلهای ایمنی بهدرستی رعایت شده و این فرآیند با تعهد هند به حفاظت از محیطزیست و ایمنی عمومی همسو باشد.
اهمیت رعایت قوانین نگهداری و واردات مواد شیمیایی خطرناک (MSIHC)
عدم پایبندی به مقررات MSIHC میتواند پیامدهای جدی بههمراه داشته باشد؛ از جمله جرایم و تبعات قانونی، آسیبهای زیستمحیطی و لطمه به اعتبار و شهرت سازمان. با رعایت این مقررات، صنایع نهتنها از نیروی انسانی خود محافظت میکنند، بلکه نقش مهمی در صیانت از سلامت عمومی و محیطزیست در برابر خطرات ناشی از مواد شیمیایی ایفا مینمایند.
پایبندی به الزامات قانونی، خطر بروز حوادث و مواجهه با مواد خطرناک را به حداقل میرساند و در عین حال اطمینان میدهد که شرکتها تمامی تعهدات قانونی خود را انجام داده و از جریمهها یا دعاوی حقوقی مصون میمانند. افزون بر این، رعایت مستمر مقررات ایمنی موجب افزایش اعتبار و اعتمادپذیری شرکت میشود و اعتماد ذینفعان، مشتریان و جامعه را جلب میکند؛ موضوعی که میتواند زمینهساز فرصتهای تجاری بهتر و همکاریهای مؤثرتر باشد.
نتیجهگیری
مقررات MSIHC نقش حیاتی در مدیریت مسئولانه مواد شیمیایی خطرناک در هند ایفا میکنند. با وضع دستورالعملهای سختگیرانه برای حمل، نگهداری و جابجایی این مواد شیمیایی، هدف این قوانین پیشگیری از حوادث و کاهش پیامدهای آنها است. برای صنایعی که با مواد خطرناک سر و کار دارند، شناخت و رعایت این مقررات برای انجام عملیات ایمن و پایدار کاملاً ضروری است.
